Nieuwe aanpak drukt kosten restauratie

De Eusebiuskerk kan voor een bedrag van circa euro 34 miljoen duurzaam worden gerestaureerd. De restauratiekosten vallen aanmerkelijk lager uit dan de 70 miljoen euro waarvan eerder sprake was, nu onderzoek heeft uitgewezen dat de technische staat van het kerkgebouw (het ‘schip’) beter is dan aanvankelijk werd gedacht.

Met een beperkte restauratie van circa drie miljoen euro kan het kerkgebouw voor de komende twintig jaar veilig worden gesteld.
De toren van de Eusebius vraagt een ingrijpender aanpak. Om de steeds weer terugkerende problemen met de buitenschil van de toren grondig aan te pakken, moet al het natuursteen van de onderste ‘helft’ van de toren (de eerste en tweede geleding) worden vervangen.
Dit karwei vergt een investering van ruim dertig miljoen euro en kan in zeven jaar worden uitgevoerd.
De kosten van de hele operatie zullen voor het belangrijkste deel gedekt moeten worden door restauratiebijdragen van de rijksoverheid. De Stichting Eusebius Arnhem gaat ook aan de gemeente Arnhem en de Provincie Gelderland financiële bijdragen vragen. Fonds- en sponsorwerving moeten circa 10 procent van de benodigde gelden binnen brengen.

Economische realiteit
De totale restauratiekosten voor de komende periode zijn aanmerkelijk lager dan eerdere ramingen die uitkwamen op circa 70 miljoen euro.  ‘Maar dat waren bedragen die in deze tijd niet te verkopen zijnt’, zegt voorzitter Hans Winters van de Stichting Eusebius Arnhem. ‘Het behoud van de Eusebiuskerk is ons allen veel waard, maar we mogen de ogen niet sluiten voor de maatschappelijke en economische realiteit. We kiezen daarom voor een aanpak waarbij we allereerst de steeds maar weer terugkerende problemen aan de toren fundamenteel gaan oplossen.’

Natuursteen vervangen
Vrijwel al het natuursteen aan de onderste helft van de toren moet daartoe worden verwijderd, waar nodig vervangen en vervolgens op een duurzame manier weer worden bevestigd. Met de aanpak van de onderste helft (de 1e en 2e geleding, samen circa vijftig meter hoog) is een bedrag van 31,7 miljoen euro gemoeid.
Het bovenste deel van de toren (de ‘Lantaarn’) wordt nu al opgeknapt. De Lantaarn, die op ongeveer 50 meter hoogte begint, verkeert in veel betere staat dan de 1e en 2e geleding van de toren. Voor een bedrag van 3 miljoen euro wordt hier momenteel een deel van het natuursteen vervangen en het voegwerk hersteld. Wanneer dit karwei is afgerond zal een deel van de steiger worden afgebroken en wordt de spits van de Eusebius weer zichtbaar.

Geen versobering
Er is de afgelopen periode ook een aantal ‘goedkope’ alternatieven onderzocht voor de restauratie van de toren. Hans Winters: ‘Je zou in het uiterste geval een groot deel van het natuursteen kunnen verwijderen en vervangen door baksteen. Dat zou het aanzien van de toren aanmerkelijk versoberen. Dan heb je het eigenlijk niet meer over restauratie, maar over een versoberde vorm van herbouw. Na de verwoesting in de Tweede Wereldoorlog hebben onze voorgangers juist besloten de voet van de toren in oude, gotische luister te herstellen, naar een minutieus ontwerp van de 19e eeuwse architect J.W. Boerbooms. De toren is na die wederopbouw fraaier en rijker dan ooit gedecoreerd uit zijn as herrezen. We zouden de geschiedenis geweld aan doen als we die inspanning ongedaan zouden maken.’

Minder urgent
Ook het kerkgebouw is aan restauratie toe, maar de problemen zijn daar minder urgent dan aan de toren, zo is bij recent onderzoek gebleken. Met een investering van ca. 3 miljoen kunnen de belangrijkste technische mankementen worden aangepakt en is de komende 20 jaar geen restauratie meer nodig.
‘We vinden het verantwoord om de totale restauratie van de Eusebius op deze manier in de tijd te spreiden. De toren is het lastigst om te restaureren omdat je daar die enorme steigerconstructie voor nodig hebt. Restauratie van het kerkgebouw is relatief eenvoudiger, al was het maar omdat je daar makkelijker bij kunt.’

Toekomstige bestemming
Een tweede reden om het kerkgebouw voorlopig beperkt te restaureren, is de discussie over de toekomstige bestemming van de Eusebius.
‘Op dit moment weten we nog niet wat de nieuwe bestemming zal worden, maar we merken wel dat er vanuit allerlei partijen veel steun is om de Eusebius een belangrijkere rol te laten spelen in het centrum’, aldus de voorzitter van de SEA.
‘En het kan heel goed zijn’, vervolgt hij, ‘dat voor een nieuwe functie – bijvoorbeeld wanneer we de Eusebius beter geschikt willen maken voor kunstexposities of muziekuitvoeringen – er aanpassingen nodig zijn aan het gebouw. Als we dit monument nieuw leven in  willen blazen, dan moeten we onconventioneel durven denken’, legt Hans Winters uit. ‘Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat er een nieuwe toegangspartij komt, dat we het gebouw anders willen indelen of zelfs dat er een nieuwe, architectonisch verantwoorde uitbreiding komt. Daardoor zou je heel nieuwe gebruiksmogelijkheden kunnen krijgen. We gaan die gedachten de komende jaren rustig verder ontwikkelen.’
Financiering
De nieuwe aanpak van de restauratie heeft de instemming van de Rijksdienst voor het Culturele Erfgoed (de Eusebius is een beschermd Rijksmonument) en van het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Arnhem. Uitvoering van het restauratieplan vergt de financiële steun van zowel gemeente, als de provincie en de Rijksoverheid. Daarnaast zal de SEA zelf actief op zoek gaan naar sponsors en andere bijdragen vanuit bedrijfsleven en bevolking. ‘We zijn ervan overtuigd dat we nu een realistisch, maar toch duurzaam en degelijk plan hebben dat de steun van alle partijen verdient’, aldus Hans Winters.
De restauratie van de toren zal, vanwege het vele natuursteen dat verwijderd en vervangen moet worden, zeven tot tien jaar gaan duren. De gedeeltelijke restauratie van het kerkgebouw vergt drie jaar en is gepland in de periode van 2015 tot en met 2017. De Eusebiuskerk blijft gedurende de restauratieperiode toegankelijk voor bezoekers en beschikbaar voor uiteenlopende evenementen.