´Zonder Eusebius is Arnhem een soort Almere aan de Rijn´

MEDIA: Dat dé kerk van Arnhem onderhoud nodig heeft, was bekend, maar of dit 80 miljoen euro moet kosten?

ARNHEM – ‘Het is niet denkbeeldig’, zegt restauratiearchitect Erik-Jan Brans, ‘dat een hele zijgevel van de toren naar beneden komt’. Even valt er een verblufte stilte in de Eusebiuskerk in Arnhem, een enkele steelse blik op de muren, dan zoemt er gefluister en opgewonden gesis door de zaal. Aan vallende stenen of een stuk van een pinakel dat omlaag komt; daar zijn de Arnhemmers wel aan gewend, maar een hele muur?

Direct gevaar is er niet, meent Brans, maar dé kerk van Arnhem kampt wel met een ‘fundamenteel probleem’. Dat is geen opwekkende boodschap voor de 200 bezoekers die dinsdagavond een Stadsdebat voeren over de toekomst van de kerk. Verdwijnt die voor vijftien jaar in de steigers, voor een restauratie die wellicht 80 miljoen euro kost? Of is dat veel te veel geld, zoals de afgelopen weken in ingezonden brieven en discussies in Arnhem wordt geopperd, en is het afbrokkelende gebouw dat vanaf midden 15de eeuw werd gebouwd, domweg rijp voor de slopershamer?

Al ruim een halve eeuw rust er weinig zegen op de Eusebius. Na de Slag om Arnhem stond er op het Kerkplein nog slechts een rokende puinhoop. De bevrijding bracht Canadese bulldozers om de bouwval op te ruimen, maar op het laatste moment werd dat voorkomen. Nu is de vraag: was dat uitstel van executie? Weliswaar verrijst de kerk eind jaren zestig in oude glorie met een toren van 96 meter hoog, maar om de haverklap staat het rijksmonument jarenlang in de steigers. Oorzaak: de vocht-, vorst- en daardoor scheurgevoelige Ettringer tufsteen, waarmee de 15de eeuwse kerk na de oorlog aan de buitenkant is bekleed. Bovendien is die buitenlaag gebrekkig vastgezet aan het betonnen binnenwerk.

Voor veruit de meeste bezoekers van het Stadsdebat, veel (oud-)politici, historici en betrokken liefhebbers lijdt het geen twijfel dat de Eusebius – afwisselend ‘gezichtbepalend’, ‘markant’, ‘icoon’, ‘beeldmerk’ of ‘ijkpunt’ van de stad – behouden moet blijven. Zonder Eusebius, aldus raadslid Addy Plieger, is Arnhem een ‘soort Almere aan de Rijn’. Een meerderheid van de Arhemmers is het met haar eens, zo blijkt uit een enquête van De Gelderlander.

‘Kolder’, vindt Jurgen Scholten alle ophef over sloop. ‘Waarom zoveel geld steken in iets wat ten dode is opgeschreven? vraagt hij zich af. ‘Hoe lang gaan we door met deze waanzin? Over hoeveel tijd zitten we hier dan weer? Er zijn hier echt wel meer monumenten afgebroken; en met dit gebouw gebeurt nagenoeg niets.’

Dat is ook voor de Stichting Eusebius, economisch eigenaar van de kerk, een heikel punt. Twee weken geleden stuurde de stichting de beheerder naar huis. Zij haalde te weinig tentoonstellingen, presentaties en andere evenementen binnen, vertelt voorzitter Hans Winters. Kerkdiensten zijn er sowieso nog slechts te hooi en te gras. ‘Er zit een flink gat tussen de inkomsten en de gewone onderhoudskosten’, aldus Winters. Om subsidiegevers en de Arnhemmers warm te maken voor een forse extra investering is het zaak dat de kerk zich ontwikkelt tot een kloppend hart van de stad, vinden de meeste betrokkenen. Proefballonnetjes daarvoor zijn er inmiddels te over: oorlogsmuseum, overdekte markt of Icesebius: rondjes schaatsen in de buitenring van het godshuis.

Dat de restauratie 80 miljoen gaat kosten, is volgens Winters niet meer dan een nattevingerraming. ‘In december komt daar duidelijkheid over. Dan pas kunnen we keuzes maken uit de verschillende opties.’ Komt het bedrag ook maar enigszins in de buurt van de 80 miljoen, dan zal de stichting alle zeilen moeten bijzetten, rekent Pieter Baars van het Nationaal Restauratiefonds voor. ‘De praktijk leert dat overheden hooguit 60 procent bijdragen in de kosten. Voor de restauratie van alle rijksmonumenten in Nederland, zo’n 62 duizend in totaal, is jaarlijks 40 miljoen beschikbaar. 80 miljoen vind ik wel veel. Ter vergelijking: de restauratie van de Sint Jan in Den Bosch kostte 47 miljoen, de Domkerk en -toren worden aangepakt voor 25 miljoen; Arnhem gaat voor de hoofdprijs.’

Winters is desondanks vol goede moed. ‘De bal ligt nu bij ons. De komende jaren gaan we met acties, legaten en aandelen proberen 7 miljoen binnen te halen. Met dat geld als basis kunnen we subsidies aanvragen, fondsen aanschrijven. Deze kerk staat hier al vijf eeuwen. Het zal toch niet gebeuren dat die in onze generatie wordt gesloopt?’ Er is ook nog een andere optie: ‘Elegant en veilig in verval laten gaan’, heeft een bezoeker aan de kerk als toekomstvisie genoteerd. Een wens waar maar heel weinig voor nodig is.

(Bron: De Volkskrant, 8 oktober 2011)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s