‘Eusebius op zoek naar reden van bestaan’

MEDIA: De Arnhemse Eusebiuskerk moet een bestemming krij­gen die aanspreekt in de stad. Alleen zo ontstaat er draagvlak voor de peperdu­re restauratie. Wat gaan we doen in de Eusebiuskerk?

Door Piet Venhuizen
Moet het voormali­ge godshuis een mu­seum worden, een (zeer) grand ca­fé, een boekhandel, een schouw­burg wellicht? Of moet de huidige functie als multifunctionele accom­modatie, die niet erg uit de verf komt, worden versterkt?
De stad mag het zeggen. De Stich­ting Eusebius, die het kerkgebouw exploiteert, heeft de Arnhemse be­volking uitgenodigd haar zegje te doen over de toekomstmogelijkhe­den van de kerk. Er komt een Stadsdebat over de kwestie, er is een debat geweest bij het architec­tuurcentrum Casa en in oktober komt er een website . Wie wil, heeft volop de gelegenheid zijn vi­sie te geven.

De Eusebiuskerk moet gerestau­reerd worden en de kosten daar­van worden geschat op 80 à 100 miljoen euro. Dat is zo veel dat in de stad al stemmen opgaan om het gebouw maar te slopen. De Eu­sebius is immers niet echt oud, maar een herbouw van de in de oorlog verwoeste kerk.
Bovendien wordt het gebouw mondjesmaat gebruikt. Op de agenda van de Eusebius staan voor oktober weliswaar een concert, een paranormaalbeurs en sieraden­beurs, een diplomauitreiking en een kerkdienst (al is de de Euse­bius formeel geen kerk meer), maar je kunt bepaald niet zeggen dat het gebouw het bruisende hart is van de stad.
Hergebruik van kerken is een actu­eel thema: overal staan kerken leeg. In sommige kerken vestigen zich bedrijven (een gezondheids­centrum in de Leonarduskerk in Helmond, een architectenbureau in de Betlehemkerk in Hengelo), maar dit lijkt voor de Eusebius geen optie. Zo’n functie zou het draagvlak niet vergroten.

Dat gebeurt ook niet als er in de kerk woningen worden gebouwd, zoals gebeurd is in de Jozefkerk in Zwolle, de Emmaüskerk in Alme­lo, de Zuiderkerk in Apeldoorn en de Onze Lieve Vrouw Onbevlekt Ontvangen (1911) aan de Van Slich­tenhorststraat in de Arnhemse wijk St. Marten.

Het rijk heeft de komende tijd jaar­lijks 40 miljoen beschikbaar voor de restauratie van monumentale kerken. Veel te weinig. Zaak is dat aanvragers van subsidie een goede bestemming hebben voor hun ge­bouw, dan maken ze meer kans.
Wat gaan we dan doen met de Eu­sebiuskerk? De Grote Kerk in Bre­da is een multifunctioneel activitei­tencentrum en doet daarmee onge­veer hetzelfde als wat de Eusebius nu ook al doet. Maar de Bredase kerk doet het beter. Alleen al deze maand september zijn er de prijs­uitreiking van de Marten Toonder­prijs, de roodharigendag, een ver­wendag voor bejaarden en gehan­dicapten, een informatiemarkt van het hbo en drie huwelijken. „Wij zijn echt het kloppend hart van de stad”, zegt directeurWillem van der Vis van de Grote Kerk, die bui­ten de evenementen om trouwens gewoon te bezichtigen is.

Maar het kan ook zijn dat je iets heel anders wilt. De voormalige Heilige Maagdkerk aan de Grote Maagd in Bergen op Zoom, een in 1829 opgetrokkenWaterstaatskerk, is in 1990 omgebouwd tot stads­schouwburg. In de uit de tiende eeuw daterende Buurkerk in Utrecht zit sinds 1984 het mu­seum Van Speelklok tot Piere­ment. De Dominicanenkerk in Maastricht is een Selexyz-boekhan­del geworden; eenzelfde ontwikke­ling als het Arnhemse postkantoor heeft meegemaakt. In de Minder­broederskerk in Maastricht is het Limburgs Archief gevestigd. In de Utrechtse schuilkerk Jacobus Mi­nor zit tegenwoordig grand café Olivier ( lijkt voor de Eusebius geen haalbare kaart). Wellicht wel navolgbaar is de ontwikkeling die de Bossche Sint Jacobskerk (1905) heeft gemaakt. Die gaat tegenwoor­dig door het leven als het Jheroni­mus Bosch Art Center (expositie, podium, bibliotheek, auditorium, winkel, restaurant, hotel). Of moet de Eusebius een hotel- restaurant worden, zoals de Maastrichtse Kruisherenkerk? De stad heeft nu de gelegenheid om het te zeggen.

(De Gelderlander, 22 september 2011)