‘Eusebius voor beginners’

MEDIA; De Gelderlander, 10 september 2011

Hoe moet het verder met de Eusebiuskerk? Wíllen we nog wel verder met de Eusebiuskerk? Het is de vraag waar Arnhem zich voor gesteld ziet. Voor koopman en dominee in het debat: de Eusebius voor beginners.
De Eusebius, al jaren een geldslurper, is flink versleten. De kerk opknappen kost ongekend veel geld. Het zou zelfs eén van ’s lands duurste restauratieprojecten worden.
Is de Eusebius zo’n grote investering waard? Of moeten we het histo­rische ijkpunt van Arnhem koste wat kost zien te behouden?

Wat is er nu precies aan de hand met de Eusebius?

Het oude liedje. De kerk is een zwakke broeder. De kern is van beton, maar daaromheen zit een gevoelige stenen huid. De bekleding van de kerk bestaat voor een heel groot deel uit Ettringer Tuf, een nota bene Duitse steen waarmee de verwoeste Eusebius na de oorlog is herbouwd. Deze steen scheurt gemak­kelijk door vocht en droogte, vooral bij uitstekende delen.
Bovendien is de huid niet goed verankerd aan de betonnen kern.

Is de laatste restauratie dan voor niets geweest?
Je zou het haast denken, want sindsdien kennen we de Eusebius bijna niet zonder hekken of steigers. Toch was het volgens de Stichting Eusebius Arnhem beslist geen weggegooid geld. Van de zeventien miljoen gulden die burgemeester Paul Scholten bij elkaar schooide is een lift geplaatst en zijn de slechtste delen van de kerk vervangen. Maar daaromheen ging de verwering door.

Kortom, restaureren dan maar weer?
Dit is waar de Stichting Eusebius Arnhem (SEA) voor pleit. De Eusebius zal zo’n vijftien jaar in de steigers staan en het kost onnoemelijk veel geld. Hoeveel precies, moet in januari duidelijk zijn. Maar er zijn bedragen genoemd van zestig tot tachtig miljoen euro.

Is dit niet buitensporig veel geld?
Nou en of. Een andere functie van de kerk moet deze bittere pil voor de Arnhemmers verzachten. Vergelijk het bedrag eens met andere kerkrestauraties: de Sint Jan in Den Bosch , 44 miljoen, of de kathedraal Sint Bavo in Haarlem, 23 miljoen, en deze gebouwen kent iedereen in het land. De Eusebius zou zo duur zijn omdat de toren bij de wederopbouw erg rijk met de zwakke natuursteen is gedecoreerd.

Maar de kerk is goed beschouwd niet eens echt oud?
Niet oud, maar wel historisch, menen sommigen. In de oorlog bleef er amper iets van de Eusebius overeind. Het schip van de kerk en een deel van de toren werden herbouwd in Gotische stijl, naar een restauratie-ontwerp uit 1895. Maar over het bovenste torengedeelte ontstond discussie. Anders dan de meeste Arnhemmers, wilde het stadsbestuur de oude toren­vorm niet terug en het schreef een prijsvraag uit. De toren moest voortaan verleden én heden verbeelden. Zo werd de originele achtkantige bovenbouw vervangen door het huidige ontwerp.

Kunnen we de Eusebius ook gewoon slopen?
Goedkoop is het wel, hooguit een paar ton, maar al zouden we het willen, nee. De Eusebius is een rijksmonument. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zal ‘niet zo gauw’ een sloopvergunning geven, zegt een woordvoerder.

Andere opties?
We kunnen de natuur zijn gang laten gaan en de kerk laten vervallen tot een ruïne. Op den duur wordt het gevaarlijk in en om de kerk en moet de omgeving tegen vallende stenen worden beschermd. Andere optie is de Eusebius inpakken in een ‘regenjas’ van glas of ander doorzichtig materiaal.
De kerk laten vervallen, kwam ook na de oorlog ter sprake. De verwoeste Eusebius, meenden sommigen, zou de stad juist als ruïne herinneren aan de Slag om Arnhem en een passend monument voor alle gevallen soldaten zijn.

Van wie is de kerk eigenlijk?
Economisch eigenaar is de Stichting Eusebius Arnhem, die verantwoordelijk is voor het onderhoud. Gaat de stichting failliet of stopt ze, dan wordt de gemeente Arnhem economisch eigenaar van de toren. Juridisch eigenaar is de Protestantse Gemeente Arnhem. Deze gaat over eventuele verkoop of een andere functie voor de Eusebius.